9.e-Safe Kişisel Verileri Koruma Zirvesi kapsamında sunumunu gerçekleştiren Atılım Üniversitesi Hukuk Fakültesi İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Yiğit Can Çankaya; manipülatif arayüz tasarımları (dark patterns), yapay zekâ destekli kullanıcı profilleme, rıza geçerliliği ve mevzuattaki eksikliklere dikkat çekerek şu değerlendirmelerde bulundu:
“Manipülatif tasarımlar (dark patterns); kullanıcıları kişisel verileri bakımından istemeden, bilinçsizce ve zararlı sonuçlar doğuracak şekilde karar almaya yönlendiren arayüz ve kullanıcı deneyimleridir. Günümüzde aşırı bilgi yükleme, rızayı geri almayı zorlaştıran hamam böceği oteli (Roach Motel) taktiği, onay utandırma (confirm shaming) ve dırdır etme (negging) gibi teknikler yaygın olarak kullanılmaktadır. Asimetrik veya manipülatif çerez tasarımları karşısında kullanıcıların yüzde 83’ü bıkıp yılarak doğrudan kabul et butonuna basmaktadır.
Yapay zekânın devreye girmesiyle birlikte kullanıcıların davranışsal profilleri çıkarılmakta ve kişiye özel en ideal baskı anları tespit edilerek rızanın geri alınması engellenmektedir. Bu aldatıcı yöntemler, 6698 sayılı KVKK’nın 3. ve 5. maddelerinde düzenlenen belirli, bilgilendirilmiş ve özgür iradeye dayalı açık rıza şartlarını doğrudan ihlal etmektedir.
Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü bilinçaltı manipülatif teknikleri kesin olarak yasaklamışken; ulusal mevzuatımızda henüz manipülatif tasarımları doğrudan tanımlayan ve yasaklayan açık bir yasal hüküm bulunmamaktadır. Kurul kararlarında bu ihlallere cezalar verilse de arayüz tasarımcıları ve veri sorumluları için bağlayıcı tasarım standartlarını belirleyen kapsamlı bir rehber yayımlanması ve mevzuattaki bu boşluğun giderilmesi gerekmektedir.”
VİDEO: 1159
BAŞLIK: Yapay Zekâ En Savunmasız Anınızı Hesaplıyor
ETKİNLİK: 9.e-Safe Kişisel Verileri Koruma Zirvesi
TARİH: 13 Mayıs 2026
YER: Kişisel Verileri Koruma Kurumu – Ankara
